Dementie

Wat is dementie?

Dementie is een overkoepelend begrip voor de achteruitgang van de hersenen. Alzheimer komt veruit het meest voor (70%), gevolgd door vasculaire dementie (15%). Daarnaast zijn er nog een aantal andere vormen. 

Bij mensen met Alzheimer worden de hersencellen die te maken hebben met complexe functies het eerst aangetast. Men vermoedt dat eiwitopeenhopingen de prikkeloverdracht verstoren, waardoor de cellen afsterven en er geen nieuwe verbindingen gemaakt kunnen worden.

Vasculaire dementie ontstaat door een ontregeling van de bloedtoevoer naar de hersenen. De gevolgen hiervan hangen sterk af van het getroffen gebied in de hersenen, dat zich op een willekeurige plek kan bevinden. Bij vasculaire dementie is er sprake van sprongsgewijze achteruitgang en ziekte-inzicht door de patiënt.


Gevolgen in het dagelijks functioneren

Bij ieder individu manifesteert de ziekte zich op een individuele wijze en wordt deze ook op die manier ervaren. Omdat dementie een proces van gestage achteruitgang betekent, zijn er in iedere fase weer andere behoeften, problemen en mogelijkheden.

In het dagelijkse leven betekent dementie voor de patiënt dat met name het kortetermijngeheugen ernstig tekort schiet. Ook het overzien en planmatig uitvoeren van dagelijkse taken wordt steeds moeilijker. Dementie is over het algemeen een lang ziekteproces, waarbij de patiënten in eerste instantie helder en competent genoeg zijn om uiteenlopende activiteiten vast te houden en te ontplooien. Over het algemeen gaan er jaren overheen voordat iemand opgenomen moet worden omdat thuis wonen geen optie meer is. Dit is ook waarom de ziekte in de diverse stadia verschillende problemen met zich meebrengt. In het begin komt depressie, boosheid en angst voor de toekomst vaak voor. Argwaan kan een ondermijnende bron van stress vormen. Doordat het geheugen achteruit gaat en het overzicht verdwijnt, durven mensen steeds minder op hun eigen inzicht te vertrouwen en raken zij het nemen van initiatief steeds verder kwijt. Het zelfvertrouwen slinkt, anderen nemen het regelen over. Het gevoel van autonomie komt in de knel. Het zichzelf kunnen uiten wordt steeds moeilijker. Na verloop van tijd dreigt sociaal isolement en daarmee verdere inactiviteit.  Inactiviteit leidt weer tot verdere achteruitgang omdat vermogens niet gestimuleerd worden. In een nog later stadium wordt de ziekte ‘milder’ voor de patiënt, omdat deze het besef van zijn situatie verliest. Dan ontstaat er vaak meer rust in iemands denken en lichaam. De patiënt ervaart alles alleen nog in het hier-en-nu, op gevoelsniveau.
 

Vaktherapie bij dementie

In vaktherapie staat niet het praten centraal, maar het ervaren. Een vaktherapeut kan patiënten in diverse stadia van de ziekte helpen actief en betrokken te blijven bij zichzelf en hun omgeving.

De eigen keuzes staan centraal: wat vindt iemand mooi, belangrijk, wat wil iemand leren?  De patiënt krijgt de gelegenheid om emoties als verdriet en boosheid te uiten of herinneringen op te roepen. Dit alles kan ook zonder veel taal te gebruiken. De patiënt blijft op deze manier meer in contact met zichzelf, wat heel belangrijk is omdat mensen met dementie juist geneigd zijn zich terug trekken uit hun eigen leven (“Zij regelen toch alles voor mij”). In vaktherapie kan een patiënt, via de eigen keuzes, de regie terugvinden. Bij het maken van een werkstuk blijft dit als eindresultaat bestaan en kan zo ook door anderen bekeken en besproken worden. Het beluisteren van een (bekend) muziekstuk kan sterke emoties oproepen en de patiënt weer toegang geven tot herinneringen.

Door nauwgezette individuele aansluiting bij de interesses en mogelijkheden van de patiënt is deze tot verrassende resultaten in staat. Deze succeservaringen vergroten het zelfvertrouwen. Het weer durven nemen van initiatief en het maken van keuzes vergroot het gevoel van autonomie. De patiënt ervaart plezier en krijgt de bevestiging dat ook hij iets kan leren. Dit zijn belangrijke aspecten voor het welzijn en de zingeving. Daarnaast draagt de vaktherapie bij aan het terugdringen van gedragsproblemen. Het werken in een groep helpt sociaal actief te blijven.
 

Behandeltraject en werkwijze

Dementie is niet te genezen en ook de snelheid van het individuele verloop is moeilijk te voorspellen. Daardoor zijn de trajecten veelal langlopend, soms jarenlang. De behandeltrajecten zijn aangetoond effectief zolang het aanbod blijft bestaan. Wekelijkse therapie zorgt voor weekritme, gewenning en momentum. 

Het behandeltraject kan bestaan uit een groepsaanbod, individueel binnen de groep of individuele therapie. Vaktherapie kan in zorginstellingen, op dagbehandelingen en aan huis gegeven worden. Met name de laatste optie wordt voor veel thuiswonende ouderen erg gewaardeerd vanwege het gemak en de vertrouwdheid van de omgeving.

De rol van de therapeut is in eerste instantie gericht op het verleiden tot participatie door het creëren van een gevoel van veiligheid en het wegnemen van stress. Hierdoor kan een patiënt beter functioneren. Afhankelijk van de fase van dementie en de behoefte van de cliënt verandert de rol van de therapeut. De ervaren vaktherapeut weet dat iemand per week andere behoeften of mogelijkheden kan hebben. Boven alles is hij daarom flexibel in het meebewegen met de patiënt.

In de beginfase kan rouwverwerking een thema zijn. Latere stadia vragen om andere werkwijzen. Over het algemeen geeft de therapeut bevestiging, aandacht, aanmoediging, vertrouwen en ondersteuning. De belevingswereld in het hier-en-nu wordt serieus genomen, ook al rijmt deze niet met de indrukken van de omstanders.

Therapeuten tonen veel respect voor de mens die de cliënt eens was en nu is. Humor speelt een belangrijke rol, net als veel geduld.

Vaktherapie is minder geschikt als de patiënt last heeft van hallucinaties. In dat geval is het gevoel van onveiligheid te groot. Ook andere fysieke oorzaken kunnen (tijdelijk) van invloed zijn op het effect van de therapie, zoals bijvoorbeeld een blaasinfectie of verstoorde suikerspiegel.
 

Meer informatie

Herkent u zichzelf of een naaste in bovenstaand verhaal? Kan vaktherapie iets voor u betekenen? Zoek hier een vaktherapeut in uw buurt. Wilt u weten of uw zorgverzekering vaktherapie vergoedt, kijk dan hier

Kijkt u ook eens op deze website voor meer informatie: https://www.alzheimer-nederland.nl of bekijk het filmpje op YouTube over beeldende therapie bij dementie. 

Doen

In vaktherapie is gesprek niet het belangrijkste middel, maar de activiteit: het doen. Het maken van muziek, van een beeldend werkstuk, het doen van een sport of het uitspelen van een scène. Een enkele activiteit maakt soms meer duidelijk dan woorden kunnen uitdrukken.
Klik voor meer >

Zo werkt u al doende aan de oplossing of acceptatie van uw probleem. Dit betekent niet dat de vaktherapeut niet met u zal praten. Dit doet hij wel. Het gaat dan over wat u denkt, voelt of doet bij de verschillende activiteiten.

Door te doen, kunt u oefenen met verschillende vaardigheden. Zo kunt u leren om op een andere manier te reageren op situaties en emoties. U kunt nieuwe mogelijkheden ontdekken en vaste patronen doorbreken. Op deze manier kunt u nieuwe kanten van uzelf ontwikkelen. Al doende leert men!

Ervaren

Vaak is ervaring de beste manier om iets te leren. Zo leert u fietsen niet door erover te praten, maar door te doen: te voelen hoe u evenwicht houdt, trapt en stuurt. Uw lichaam, uw wil, uw gedachten en gevoelens zijn hierbij voortdurend in interactie en beïnvloeden elkaar. Bij vaktherapie staat de ervaring voorop.
Klik voor meer >

Het gaat daarbij om het proces van het ervaren, en niet om een ‘mooi’ of ‘goed’ eindresultaat. U hoeft niet goed te kunnen tekenen, erg sportief of muzikaal te zijn. Gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen door een muziekstuk of rollenspel verbeeld worden. Misschien bent u juist geneigd om heel veel te praten en te redeneren en bent u hierdoor het contact met uw gevoel kwijt. Ook in dat geval kan de ervaring ervoor zorgen dat emoties weer toegankelijk worden.

Effect

Vaktherapie is erop gericht uw problematiek op te heffen, te verminderen of te accepteren en om terugval te voorkomen. Het gaat hierbij om uw welbevinden. Door de nieuwe ervaringen bij de diverse handelingen krijgt u meer inzicht in uzelf, de ander en de wereld om u heen.
Klik voor meer >

U leert nieuwe mogelijkheden van reageren in het dagelijks leven. U kunt vaste patronen doorbreken. De vaktherapeut draagt er zorg voor dat u de vaardigheden die u in het therapielokaal leert, ook kunt toepassen in uw dagelijks leven.

Zo werkt u al doende aan de oplossing of acceptatie van uw probleem. Dit betekent niet dat de vaktherapeut niet met u zal praten. Dit doet hij wel. Het gaat dan over wat u denkt, voelt of doet bij de verschillende activiteiten.

Door te doen, kunt u oefenen met verschillende vaardigheden. Zo kunt u leren om op een andere manier te reageren op situaties en emoties. U kunt nieuwe mogelijkheden ontdekken en vaste patronen doorbreken. Op deze manier kunt u nieuwe kanten van uzelf ontwikkelen. Al doende leert men!

Het gaat daarbij om het proces van het ervaren, en niet om een ‘mooi’ of ‘goed’ eindresultaat. U hoeft niet goed te kunnen tekenen, erg sportief of muzikaal te zijn. Gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen door een muziekstuk of rollenspel verbeeld worden. Misschien bent u juist geneigd om heel veel te praten en te redeneren en bent u hierdoor het contact met uw gevoel kwijt. Ook in dat geval kan de ervaring ervoor zorgen dat emoties weer toegankelijk worden.

U leert nieuwe mogelijkheden van reageren in het dagelijks leven. U kunt vaste patronen doorbreken. De vaktherapeut draagt er zorg voor dat u de vaardigheden die u in het therapielokaal leert, ook kunt toepassen in uw dagelijks leven.

Vaktherapeutenbij u in de buurt

Vaktherapeuten staan voor kwaliteit

De zeven beroepsverenigingen werken samen in de Federatie Vaktherapeutische Beroepen (FVB). Meer over FVB >